ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ…

ԿԱՐԻՆԵ ՄԵՍՐՈՊՅԱՆ

Դու չկաս, Բազարչայ[i]: Արդեն մեկ ամիս: Բոլորի համար գուցե սովորական, բայց ինձ համար անտանելի է քո չլինելը: Այդքան դժվար լինում է միայն ամենաթանկ կորստի դեպքում, երբ նույնիսկ ժամանակը չի ամոքում:

Քեզ սիրում էի ուրիշ, տարօրինակ սիրով: Եթե տարին գեթ մի անգամ չայցելեի, անհնար էր իմ գոյությունը քաղաքում: Մեռնում էի կարոտից: Գալիս էի քեզնից ուժ առնելու: Չափչփում էի քո արևախանձ մարգագետինները, մագլցում քո բարձրաբերձ սարերը, ուր մանկութ հաճախ էի փնտրում մեր կորած ոչխարներին կամ հորթին: Տարեկիցներիս հետ գնում էի սինձ-սիբեխ հավաքելու, մտնում Որոտանի սառը ջրերը, անցնում գետի մյուս ափը՝ իմ սիրած զանգակածաղիկները քաղելու: Բայց ամենից շատ ցորենի արտերով դեպի Կծու ջուր տանող կածանն էի սիրում: Խենթանում էի, երբ մեղմ քամուց ծփում էին դեղին արտերը, երբ քամին օրորում էր հասուն հասկերը, ուզում էի ինքս էլ մի հասկ լինել ու ձուլվե՜լ, ձուլվե՜լ նրանց:

Ի՜նչ հրաշալիքներ կային քո մեջ՝ ականակիր գիշերներ՝  մեր գիրկը թափվող պայծառ աստղերով, երկինքը՝  այնքան մոտ ու այնքան գեղեցիկ: Չքնաղ մայրամուտներդ մեզ ուրիշ մոլորակ էին տանում, և թաղի երեխաներով, Արուս հորաքրոջս բակի հսկա գերան-նստարանին շարված-նստած, սպասում էինք, որ արևը կարմիր ներկեր հեռվում երևացող ձյունածածկ սարերը, որոնց թիկունքին հեքիաթների աշխարհն էր՝  լի զարմանահրաշ գաղտնիքներով: Այդ աշխարհի մասին գիտեինք գյուղով անցնող ավտոբուսից: Հեռավոր մայրաքաղաքից ավտոբուսը թեև ոչ ոքի չէր բերում մեր տուն, բայց ես սպասում էի ամեն օր: Հաճախ կանգ էր առնում մեր գյուղամիջի աղբյուրի մոտ, և ծարաված ուղևորները՝ գեղեցիկ հագնված քաղաքաբնակներ, կանայք, որ նման չէին մեր գյուղի կանանց, երեխաներ, որ նման չէին մեզ, իջնում, ջուր էին խմում, գովում էին, նայում մեզ ու սեթևեթելով բարձրանում ավտոբուս: Չգիտեմ, թե հիմա ինչու եմ հիշում այդ ամենը, իմ զգացողությունները, երբ փոքրիկ աղջնակ էի՝ խիտ գանգուրներով, անբաժան կարմիր զգեստը հագիս ու դինգ-դոնգ տիկնիկը ձեռքիս:

Իմ ամենաչքնաղ հուշը, սակայն, քո արևածաղիկների արտերն էին՝ դեպի երկինք ձգվող և գլխիկներն ամաչկոտ վար հակած: Երեկոյան դաշտից տուն դարձող հորս ձեռքին արևածաղկի շարանները՝ եղբորս ու ինձ համար: Ու երկնքի լուրթ կապույտին ձուլված արևածաղիկներն իմ տեսած առաջին կտավներն էին: Արևածաղիկները հնձում-դարձնում էին անասնակեր, և շատ տխուր մի բան կար դրա մեջ: Հետո ես այլևս չեմ տեսել այդպիսի գունագեղ արտեր: Եվ այդ օրվանից իմ հոգում արևածաղիկը միայն տխրություն է արթնացնում: Հիշում եմ՝ երբ երևանյան մի ցուցահանդեսում տեսա Վան-Գոգի հայտնի կտավը, արցունքները սեղմեցին կոկորդս: Արդեն վաղուց չկային քո արտերը, արևածաղկի արտերը, որ այնպես գեղեցկացնում էին իմ աշխարհը:

Ես հաճախ եմ քեզ տեսնում երազում, Բազարչայ: Տեսնում եմ քո շեն ու գեղեցիկ օրերը, քո չքնաղ մայրամուտները, քո շուկան՝  լի տեսակ-տեսակ մրգերով, մեր տունը՝  գետի ափին, բլրի մոտ…

Ու հիմա չկաս դու: Ինձ համար դժվար է խոսել քեզ հետ: Իմացա, որ աշնանը ջուրը ծածկելու է քեզ և որոշեցի անպայման տեսության գալ: Ընկերուհուս հետ Սիսիան էինք գնում և անցնելու էինք քո կողքով: Ուրախ էինք, թեթև տրամադրությամբ: Ես նրան պատմում էի քո մասին: Պատմում էի ու անհամբեր սպասում, որ ավտոբուսի պատուհանից ցույց տամ մեր տունը՝  գետի ափին: Միայն թե վախենում էի՝ հանկարծ ու քանդած լինեն: «Մինչև ուշ աշուն դեռ շատ ժամանակ կա», – ասում էր ընկերուհիս, ու մենք անհամբերությունից պտտվում էինք մեր տեղերում: Ամենուր շքեղ, զմրուխտ մարգագետիններ էին՝ ծաղիկներով զուգված: Ավտոբուսը հատեց վերջին ոլորանը, երբ… տե՜ր Աստված, բարձր սարերի մեջ երկնքի մի մեծ պատառ էր ընկել, և կարծես աշխարհը փուլ եկավ, ու հետո մինչև Սիսիան ցնցվում էի հեկեկանքից:

Սիսիանից գնացինք Լոր, մի քանի օր մնացինք այնտեղ: Հրաշք գարուն էր, պապիս տնկած այգիներում իսկական ծաղկահանդես, ազգականներս սիրով էին շրջապատել մեզ: Ես, միևնույնն է, համակված էի վշտով, բոլորի հարցերին իմ արցունքախառն բառերն էին:

Ամեն ինչ մնացել էր ջրի տակ: Չկա մեր տունը, չկա կամուրջը, չկան ցորենի արտերը, Կծու ջուր տանող կածանը, Արուս հորաքրոջս բակի գերան-նստարանը, չկա դպրոցը… Դպրո՛ցը: Որտե՞ղ է հիմա ընկեր Մանյան: Մենք հավատում էինք գրքերին, որ նա կարդում էր մեզ համար: Ի՜նչ զարմանալի ոգի կար այդ փոքրամարմին, հասարակ ու համեստ գյուղական ուսուցչուհու մեջ, որ այնպես գերում, մեզ համար աննկատելի բացում էր կախարդանքի դռներ, ուր մտնում էինք երկյուղածորեն: Ժամանակ անց, գրական աշխարհի մեծերին հանդիպելիս, իմ մեջ արթնանալու էր այն զգացումը, որ սերում էր մի ուրիշ՝ իմ մանկության աշխարհից:

Այո՛, այլևս ոչինչ չկա: Կա միայն այդ անաստված ջուրը: Եվ ես ինձ չեմ ներում, որ չեկա քեզ վերջին անգամ տեսնելու, աչքերիս մեջ պահելու քո՝ թեկուզ կիսավեր տեսքը:

Բազարչայ…

Հիմա էլ քո անունն ինձ համար նույնքան գեղեցիկ է, որքան գեղեցիկ էր իմ դպրոցական տետրի վրա ընկեր Մանյայի մարգարտաշար ձեռագրով գրված քո անունը:

Բազարչայ…

Հիմա դու չկաս աշխարհի երեսին:

Ոչ մի քարտեզի վրա այլևս չի լինելու քո անունը: Քո անվան փոխարեն լճանման մի բան կլինի, ու ամեն գիշեր, երբ քո թավշյա մութը կիջնի նրա վրա, քո այնքան պայծառ աստղերը, որպես արցունքներ, կթափվեն ջրերի մեջ:

… Երևան հետդարձին ավտոբուսում քնած էի ձևանում, խաբում էի ինձ, որ չտեսնեմ ջուրը, որովհետև, ազնիվ խոսք, ապրելն այնպես անիմաստ էր դարձել: Բայց երբեմն աչքերս ակամա բացվում էին ու տենդագին որոնում:

Ի՞նչ:

Ո՞վ կտա պատասխանը:

– Մեր մանկությունը մարգարիտ է դարձել և ջրի խորքերում է, գնա՞նք որոնելու, – ասում է եղբայս, ու մենք լռում ենք:

Եղբայրս հեռուներում է, ընկերուհիս՝ հոգսերի մեջ թաղված, իսկ ես մենակ անկարող եմ փնտրել մարգարիտը…

Բայց ես հաճախ եմ քեզ տեսնում երազում: Իսկ երբ հապաղում են երազներս, մտովի գալիս եմ դեպի քեզ, և ինձ ընդառաջ են ելնում քո արևածաղիկների արտերը՝  արևից ամաչող ու դեպի արևը ձգվող, երկնքի լուրթ կապույտին ձուլված արևածաղիկները…

—————————————–

[i] Սիսիանի շրջանի գյուղերից Երևան-Արցախ մայրուղում: Անցյալ դարի 80-ականների վերջին գյուղը մնաց արհեստական ջրամբարի տակ, իսկ բնակիչները տեղահանվեցին և բնակություն հաստատեցին նոր՝ Գորայք գյուղում (ՀՀ Սյունիքի մարզ):

2 մեկնաբանություն ՃԱՆԱՊԱՐՀԻՆ… հոդվածին

  1. Ընկեր Մանյան, տավարիշ Մարիան, ընկեր Բեգլարյանը, ընկեր Ամիրջանյանը…Դպրոցը, գրադարանը, գյուղսովետի նախագահ Մկրտումյանը, փոստատար Գեղեցիկը (իրոք որ գեղեցիկ), զուռնաչիներ Մելիքը, Սումբաթը… Էս ի՜նչ հուշեր արթնացան:

  2. Ամեն ինչ մնաց միայն ,որպես հուշ յուրաքանչյուր կածան ,արահետ սառնորակ աղբյուր ,թթու ջուր, երջանիկ ,ուրախ մանկություն , անկեղծ միամիտ ընկերություն հիմա միայն որոշ դրվագներ երազում ենք տեսնում հետո վշտանում հուզվում , գյուղից վերջինն ենք դուրս եկել կարծես թե չէինք հավատում որ այդտեղ լիճ է լինելու։

Ավելացնել կարծիք

Ձեր էլփոստի հասցեն չի հրապարակվելու: Պահանջվող դաշտերը նշված են *