ԴԱ ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ՈՒԽՏԱԳՆԱՑՈՒԹՅՈՒՆ Է

Սիսիանի թիվ 5 հիմնական դպրոցի տնօրեն Հովիկ Ալեքսանյանը պարբերաբար մասնակցում է «Գրանիշ» գրական ակումբի եւ «Անտարես» հրատարակչության կազմակերպած պատմվածքի ամենամյա մրցույթներին: Նրա գործերը եզրափակիչ փուլ անցած ստեղծագործությունների հետ միասին տպագրվում են առանձին գրքով:
Հովիկ Ալեքսանյանի «Աֆրիկը» պատմվածքը «Արձակ 2013-ի մրցույթում» անցել է եզրափակիչ փուլ:

-Պարոն Ալեքսանյան, կտրուկ հարց. ինչո՞ւ եք գրում, եւ ի՞նչ է Ձեզ համար գրելը:
-Չեմ կարող ասել, թե ինչի համար եմ գրում: Ընդհանրապես, շատ եմ մտածել, թե բանաստեղծը, խոսքաստեղծը ինչի համար է գրում: Բացառիկ համեստություն անեմ եւ ասեմ, որ ես ինձ երբեւիցե գրող չեմ համարել, բայց՝ ոչ էլ՝ գրչակ: Կա այսպես կոչված՝ ուղեկից գրողներ հասկացություն: Ուղեկից գրող՝ գուցե մտքովս անցնի: Գրելն ինձ համար ինքնաարտահայտում է:
-Ի՞նչ է ստեղծագործական ճանապարհը:
-Տառապանքի ճանապարհ: Ինչի՞ համար է գրողը գրում. նա ունի ուրիշներին ինչ-որ բան տալու ծանր բեռ, հաճույքի բեռ ես ուզում անվանել, դաժանության բեռ, դժբախտության բեռ, արեւի բեռ, ջրի բեռ, նա ունի մի բեռ, որ ինքը կրում է, բայց այլեւս չի կարողանում տանել եւ պիտի ազատվի: Սա նման է ծննդի: Բնության երեւույթ է, նա ասելիք ունի, եւ պիտի ասի:
-Դուք էլ պատմվածքներ եք գրում, տպագրվում, մասնակցում գրական մրցույթների, Ձեր ասելիքը ո՞րն է:
-Չեմ կարողանում աշխարհը պատկերացնել առանց մեր գյուղի: Չեմ կարողանում աշխարհը պատկերացնել առանց մեր դիմացի սարի, առանց մեր ձորի, որով Որոտանն է հոսում: Չեմ կարող աշխարհը պատկերացնել առանց մեր սարերի, որտեղ իմ մանկությունն է անցել: Ծայրահեղ սիրահարվածությունն է մեր բնությանը ինձ տարել ինչ-որ բան ասելու: Գրելով տվյալ աղբյուրի, տվյալ սարի, ջրի մասին, դա համարում եմ ուխտագնացություն  դեպի իմ ծննդավայր:
-Հայտնի խոսք է, որ բոլորս գալիս ենք մեր մանկությունից:
-Բնականաբար: Նայած ինչպես է մանկության աշխարհը տպավորվել: Ես տեսել եմ մարդկանց, որ վիրավորված են իրենց ծննդավայրից, եւ նրա համար միեւնույն է՝ այդտեղ կծնվեր, թե՝ ուրիշ տեղ: Մարդիկ էլ կան, որ ծայրահեղ սիրով են կապված էդ ծննդավայրին: Իսկ ծննդավայրը միայն էդ սարը չի, չոլը չի, ջուրը չի, ծննդավայրը նախ եւ առաջ այդտեղ ապրողն է, առանց նրանց չես կարող պատկերացնել քեզ:
-Որպես այնտեղից եկող մեկը՝ Դուք Ձեր ստեղծագործության  մեջ կա՞ք:
-Իհարկե: Իմ բոլոր ստեղծագործությունները, որ վերաբերում են մեր գյուղին, եւ կերպարները իրական մարդիկ են, որ ապրել են, շնչել են եւ եղել իմ մանկության ուղեկիցը: Նրանք մեզ դաստիարակել են իրենց ապրելով, գործելով, աշխատելով, շփումով, վարվեցողությամբ, հարաբերություններով: Մեր գյուղի ամենալավ երեխան նա էր, ում մեծերը մի բաժակ ջրի էին ուղարկում: Դա դաստիարակություն էր: Մեծագույն սեր, մեծագույն հարգանք, խոնարհում է սա սեփական հողին, ջրին, էդ հողի վրա տառապող մարդուն, էդ աշխատավորին, էդ դաշտ մշակողին: Ես էլ եմ էդ քարի վրա նստել, ես էլ եմ եղել հնձվոր, ես էլ եմ էդ աղբյուրից ջուր տարել հնձվորին: Չեմ կարող գրել մի բանի մասին, ինչը չեմ ապրել:
-Ձեր «Աֆրիկը» պատմվածքի գլխավոր հերոսը՝ Աֆրիկ ձին, մի մեծ ողբերգություն էր՝ մեր ապրած ժամանակի, մարդկային հարաբերությունների ողբերգություն: Դա նաեւ Ձե՞ր ողբերգությունն էր…
-Այո, դա նաեւ իմ եւ իմ սերնդի ողբերգությունն էր: Մենք եթե խորապես ապրել ենք այդ ժամանակը, եւ հետո ուրիշ ժամանակներ են եկել, ու մեր ապրածից ոչինչ չի մնացել պատմական ժամանակահատվածի վրա, մենք մեր ապրածը ծալեցինք-ջնջեցինք եւ գնացինք միանալու այն ընթացքին, որով գնում էր աշխարհը: Այս առումով մեր սերունդը, այսպես ասեմ, մահապարտների սերունդ եղավ: Շատ բան որ ժամանակին «մերժել էինք», հետո ստիպված եղանք «ընդունել»: Դա արդեն ողբերգություն էր: Ես դա ներկայացրել եմ Աֆրիկ ձիու կերպարով: Եթե «աթեիստ էինք», ինչքանով էր հնարավոր դառանալ «աստվածասեր»: Մասնավոր սեփականությունը «փնովում էինք», հետո գնում դեպի մասնավոր սեփականություն: Ողբերգությունը այստեղ էր…Մահապարտների սերունդ, նաեւ՝ դժբախտ սերունդ… Աֆրիկի ճակատագիրը… սերնդի ճակատագիրն էր, որը հասարակարգի հետ ծնվեց, ապրեց ու… ավարտվեց…
-Բայց, ողբերգությունը կրելով իր մեջ, սերունդը շարունակեց ապրել եւ ապրում է:
-Մարդու մեջ ինձ ամենաշատ դուր չի գալիս այն, որ նա ամեն ինչին հարմարվում է: Անընդհատ հարմարվողները մի օր կորցնում են, եւ շատ են կորցնում: Պատրիկյանի կերպարը ամեն մեկիս մեջ կա:
-Իսկ մարդուն տրված է գիտակցություն, մտածելու ունակություն, որ չհարմարվի, որ՝ հաղթահարի, որ դրանով հանդերձ՝ չկորցնի: Ո՞րն է պատմվածքի ուղերձը նոր սերնդին, մարդուն, ով արդեն «մահապարտների սերունդ» չի:
-Նախ, սա բացարձակ ճշմարտություն է, մարդիկ այդպես են ապրել նախորդ հասարակարգում: Սա նաեւ իմ սերնդի ողբն է, որ մեր կիսատկլոր գոյությունը չարժանացավ նույնիսկ էն եզներիր բախտին, որ վար էին անում, գութան էին քաշում: Մարդը երրորդական, չորրորդական դերում էր: Գաղափարն էնքան մեծ էր, կամ՝ էնքան մեծ էին ներկայացրել, որ մենք մեզ երկրորդական էինք համարում, առաջնայինը գաղափարն էր: Այսօր, սակայն, ոչ գաղափարը կա, ոչ՝ մարդը: Ուրիշ արժեքներ են առաջնային ու գլխավոր «դարձել»: Հիմա էլ այս նոր սերունդն է «մահապարտի» ճակատագրով գնում, եւ մի օր էլ նա ողբերգություն կապրի, երբ որ «գտնի» իսկական գաղափարը կամ՝ իսկական արժեքը:
Կարծում եմ՝ իմ պատմվածքի հիմնական ուղերձը սա է:
Կուզենամ նաեւ, որ իմ մանկության արահետներով քայլողը իմանա, որ սա մի հրաշք երկիր է, որը միայն սար չի, քոլ չի, որտեղ անպայման պիտի անասուն արածացնել, սա հոգեւոր հայրենիքն է, որը, ցավոք, «փոքրանում է»… Իմ բնաշխարհին վերադառնալը ինձ համար դարձել է ուխտագնացություն:
-Դուք անընդհատ գնում եք դեպի ետ. սա փախուստ է՞ իրականությունից:
-Ոչ:
-Իսկ այսօրեկանան թեմանե՞ր:
– Ունեմ: Տպագրել եմ «Սաղմոս ու պատարագ» պատմվածքը, որ մարդկային հոգեբանություն է, եւ մարդու հոգեբանական ծալքերից մեկը բացահայտելու խնդիր է դնում: Կարծում եմ՝ հաջողվել է: Ունեմ հայը՝ Ամերիկայում, եւ այլ թեմաներով պատմվածքներ, որոնց վրա աշխատում եմ:
-Ի՞նչ է տալիս մրցույթներին մասնակցելը:
-Հետաքրքիր է հանդիպել մարդկանց հետ, զրուցել, կիսվել, մտքեր փոխանակել: Սկզբում մի տեսակ այլ կերպ էի մտածում, որ մրցույթի մասնակիցները հիմնականում գրողների, ժուռանլիստների միությունների անդամներ են, ես՝ ոչ, բայց ինքս ինձ շատ հանգիստ ապացուցեցի, որ դա էական չէ: Էականը այդ միջավայրում լինելն է, հավատացեք: Ավելի՝ ոչինչ: Դա ինձ համար կյանքի ռիթմ է, ապրելու ձեւերից մեկը: Հաճելի է լինել այդ շրջապատում, որտեղ որ անվանի գրողներ կան, սկսնակներ կան: Ի վերջո, քո ստեղծագործությունը տպագրվում է նաեւ գրքում, եւ դառնում քո ժամանակի պատմությունը, որ տարիներ հետո պիտի պատկերացում տա մեր ապրած օրերի գրականության մասին:
-Դուք ճանաչում եք՞ Ձեր ընթերցողին:
-Դա առաջին հերթին սիսիանցին է: Ճիշտ է, շատերը չէ, որ կարդում են, բայց գիտեմ, որ կարդացողները, կարծես, հավանում են: Դա ինձ երջանկացնում է:
-Դուք դպրոցի տնօրեն եք, Սիսիանի համայնքի ավագանու անդամ, ե՞րբ եք ժամանակ գտնում գրելու, ստեղծագործելու համար:
-Դրանք ինձ համար ամենաշատը կարող են նյութ տալ եւ տալիս են: Ես ապրում եմ այս քաղաքում, որ բավականին թվով բնակչություն ունի, կարիքների, խնդիրների հետ շփվելը նույնպես նյութ է: Ես ավագանու անդամ չեմ ընտրվում՝ ընտրվելու համար: Մտածում եմ, որ հաստատ եթե գա պահը, ես ազնիվ կգտնվեմ:
-Անկեղծ ասած, ինձ համար Սպանդարյանը եղել է անհրապույր, մայրուղու  կողքի չոր-ամայի մի տարածք, բայց Ձեր պատմվածքներից ես կարողացա ճանաչել, հասկանալ  եւ սիրել այդ «աշխարհը», ինչպես իմ ծննդավայր-աշխարհն եմ սիրում:
-Դա իմ ամենամեծ գնահատականն է:
-Սիսիանի ստեղծագործական կյանքից ի՞նչ կասեք: Մի ժամանակ ստեղծագործողների եւ մտավորականների միություն փորձեցիք ստեղծել, բայց…
-Գաղափարը կյանքի չկոչվեց, անկեղծ ասենք, երեւի չուզեցինք:
-Ինչո՞ւ չեք փորձում… վերակենդանացնել: Եվ, որպես գրչի, բառ ու բանի մարդ, ինչ եք կարծում՝ Սիսիանի այսօրվա խեղճուկրակ լինելու պատճառներից մեկը մտավորական մարդկանց պասիվությունը, անտարբերությունը չի՞:
-Մտավորականությունը չի էլ պայքարել: Սիսիանի պատմության մեջ չի եղել մի դեպք, որ խնդիրը դնեն ու մինչեւ վերջ տանեն: Մարտնչող մտավորականություն չունենք, որ իրենց իրավունքները պահեն: Մինասյան Լերմոնտի նման մտավորականի կարիքը շատ ունենք: Սիսիանը կամաց կամաց աղքատանում է…
-Ի՞նչ կուզենայիք ավելացնել մեր զրույցին:
-Ես կարծում եմ, որ ամեն մարդ պետք է մի մնայուն արժեք թողնի: Դպրոցի բակում մեր մեծերի կիսանդրիներն ենք դնում: Դա էլ է ուսուցողական, դա էլ է գրականություն, դա էլ է ստեղծագործություն:
-Ինչպես կասեր Աշոտ Ավագյանը՝  դա էլ Ձեր պերֆորմա՞նսն է՝ որպես ստեղծագործության, ստեղծագործելու շարունակություն:
-Հաստատ: Ոչ միայն դա, այլեւ՝ դպրոցի բակում ծառ տնկելը. խաչքար ու հուշաղբյուր դնելը ես համարում եմ իմ պատմվածքների շարունակությունը…

Զրուցեց Արեւհատ ԱՄԻՐՅԱՆԸ
15.02.2014

2 մեկնաբանություն ԴԱ ԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ՈՒԽՏԱԳՆԱՑՈՒԹՅՈՒՆ Է հոդվածին

  1. Shat huzveci kardalov hodvacy , da naev imn er , hpart em Hovik Aleqsayan kerparov ,hpard em nman serndakic , barekam ,,hayrenakic unenalov ,,,,,cankanum em nran u ir yntaniqin aroxchutyun , hajoxutyun ev ctexcagorcakan barcunqner

  2. ՍՎԵՏԱ says:

    եթե մեզնից յուրաքանչյուրը կարողանա արժեվորել իր ծննդավայրը որպես ԳԵՐԱԳՈՒՅՆ ԱՐԺԵՔ, մեր գյուղերը չեն դատարկվի, ցավոք մենք մեր ձեռքով կտրում ենք այն արմատը, որից սերվել ու սնվել ենք…. ես սպասում եմ.. ԳԵՐԱԳՈՒՅՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐԻ ՎԵՐԱԴԱՐՁԻՆ:

Ավելացնել կարծիք

Ձեր էլփոստի հասցեն չի հրապարակվելու: Պահանջվող դաշտերը նշված են *