…ԻՍԿ ԾԱՐԱՎԸ ՆՈՒՅՆՆ Է

Նույնիսկ ժամանակն այստեղ ոչինչ չի փոխել: Օրերն անցնում են այնպես, ինչպես հարյուր տարի առաջ: Կենցաղում շատ քիչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել:  Նախկին կենարար կժերին ներկայիս խղճուկ դույլերն են փոխարինել:

Իսկ ծարավը նույնն է:
Խոտհունձ է: Դաշտերում, սարերում ջուր շատ կա, աղբյուրներ կան: Լավ է, որ ծիծաղելի ջրաչափերը չկան: Եթե այդպես լիներ, կարծում եմ` ձիս պետք է խուսափեր ջուր խմելուց. նույնիսկ այս անլեզու գեղեցկությունը կհասկանար, որ…
Իսկ ես ժպտում եմ ու խոնարհվում աղբյուրին, հազար շնորհակալություն հայտնում, որ նա բխում է ժայռի կամ քարափի տակից: Բխելիս կարծես ժպտում է. հաստատ գիտեմ` լեզու ունեն աղբյուրները. հասկանալ է պետք: Ջուրը ջուր է ամենուրեք, բայց մի մասը արժեք ունի, իսկ մյուս մասը`ոչ: Ծիծաղելի է: Եթե մեր «Գյուլբահարի աղբյուրը» իմանա, որ իր ջրերը արժեք չունեն, տեսնես կնեղանա՞, կվիրավորվի՞: Չեմ կարծում: ՈՒղղակի չի ցանկանա հասկանալ:
Սարերի ծոցում ամփոփված այս մարգարիտը լուսաբացի մի ցողոտ մասնիկն է և ուղղակի չի վաճառվում: Լուսաբացներն էլ չեն մատուցվում. նրանք ցողից են ծնվում, իսկ ցողը` պաղ լուսաբացից:
Իսկ եթե սոված – ծարավ գայլն ու աղվեսը գան` ջուր խմելու և իմանան, որ վճարել է պետք: Ես կուզեի ներկա գտնվել այդ տեսարանին և մասնակցել այն հռհռոցին կամ հեգնական ժպիտին, որի իսկական կատարողներն ու վարպետներն են այս հրաշք բնության ազատ և արդար զավակները: Որևէ մեկը չի կարող պնդել, որ բնության այս դերասան – վարպետները չեն հասկանում աղբյուրի խորհուրդը: Ընդամենը մի քիչ այլ ձևով են իրենց ծարավը հագեցնում: Հարգելով մարդուն` ասեմ, որ սրանք ընդամենը մի քանի աղբյուրի տեղ գիտեն և թեյ ու շաքար չեն օգտագործում. ջուրը չեն կեղծում, նույնիսկ` միշտ ոտաբոբիկ են մտնում  ջրերը: Սրանք կոշիկ չօգտագործեցին, այդ պատճառով խորը զգացին ջուրն ու հողը և երբեք չխորթացան այդ հող ու ջրին: Ջրերը գուլպա ու կոշիկ չեն ընդունում: Իսկապես,  ինչ մեղք են ոտքերը. մի շնորքով արև ու հող չտեսան: Իսկ մեր աղբյուրները մի–մի կանչ են, կանչ, ինչը դրսևորվում է բխման և կարկաչի տեսքով և հիմնականում հեղինակ են փոքրիկ ճահճուտների, որոնց մշակումը տարածքը դարձնում է զվարճատեղի: Իսկապես, աղբյուրը իմաստուն և զվարթ երևույթ է: Մի աղբյուր ունենք` «Թասով աղբյուրը». անձայն է բխում. ինչու  է այդպես լուռ` չեմ հասկանում, նույնիսկ փորձեցինք ակը լայնացնել, բայց էլի լուռ է: Երբ լայնացնում էինք, հասկացա ու ամաչեցի` գուցե համր է. չէ՞ որ բնության մեջ համրություն էլ կա: Իմաստուն համրություն: Ոչ մի անգամ չզլացավ. զովացրեց պապակ սրտերը և երբեք չշատախոսեց:
Միշտ տանջվել եմ, զարմացել, որ մեր աղբյուրներից մեկը կոչվում է «Հասարակ աղբյուր». մանուկ հասակում կարծել եմ, թե մնացածը հատուկ են: Իսկ ո՞վ կարող է ասել` աղբյուրները հատուկ, թե` հասարակ երևույթներ են: Լայն տարածքում ուրիշ ոչ մի աղբյուր չկա, և  կարծես ընդհանրապես չպետք է լիներ. տեսնես ո՞վ է այդքան հզոր ծարավ ունեցել: Այդպես հասարակ էլ կմնաք, սիրելի՛ անապակ ջուր և աղբյուր, հետո էլ անունը չէ , որ բնորոշում է քեզ, մարդուն ու բնության այլ հրաշքների: Իմիջիայլոց, ինչքան շատ իմացանք բնության մասին, այնքան արհամարհվեցինք նրա կողմից: Անունները խաբուսիկ են ու հորինված: Կարծում եմ` անուն դնելն էլ է բանաստեղծություն: Հասկանալ է պետք սեփական ջրերը. ջուրը հորդող երգ է ու մեղեդի: Այս հրաշք մեղեդին մեզ ուղեկցում է դեպի գյուղի ներքևի ձորը, որով Որոտանն է հոսում:
Բայց անկեղծ լինենք, ի՞նչ Որոտան. անունն արդեն նույնիսկ սազական չէ: Ծառերն ու թփերը այնքան են համարձակ դարձել, որ աճել ու բարձրացել են հենց գետի մեջտեղում: Գետը կարելի է անցնել ` ցատկելով քարից քար: Տարիներ առաջ միայն ամենահամարձակներն էին միայն գետանցում կատարում: Այն ժամանակ գետերում լողանալը խաղ ու պար չէր. մարդիկ ու կենդանիներ են անհետացել այս ջրերում:
Ձորում ջրաղաց կար. կյանք կար ձորում: Ջրաղացպան կար ձորում, որը հավաքել էր շատ ջրեր, միավորել ու ջրաղացքար էր պտտում, ու այդ հզոր քար ու ջրով ցորենը ջարդում ու ճերմա~կ-ճերմակ կենարար փոշու վերածում: Հիմա չկան ո՛չ ջրաղացը, ո՛չ էլ ջրաղացպանը, նույնիսկ միասնական ջրերը չկան, չկա այն հզոր թափով ջուրը, որը պտտեցնում էր հսկա  ջրաղացքարը: Թողել-գնացել են երբեմնի միասնական ջրերը. յուրաքանչյուրը դարձել է մի փոքրիկ առվակ ու սուզվել մի քարի տակ: Այս տեսքով մի քիչ այն չէ, մի քիչ անսովոր ու կարծես ամոթ է: Ջրաղացքարերը, շրջված կողքի, մամռակալում են այստեղ. խորհուրդ կա այս կենարար քարերի մեջ, վերջապես սա քարի ամենաաշխատող տեսակն է, որից հացի հոտ է գալիս: Գուցե դրանից է, որ այս քարերի վրա աճած մամուռը բոսորագույն է. չէ՞ որ լավաշի` թոնրից ստացած բոսորագույնը խունկի հոտ ունի, արևի համ: Իսկ ջրերը ժայթքում են ամեն կողմից: Աղբյուրը կոչվում է «Քարի տակի»: Իմիջիայլոց, այստեղ բոլոր աղբյուրներն են քարի տակից բխում: Բայց այս մեկը հենց այդպես է կոչվում: Այստեղով անցնելիս յուրաքանչյուրը պարտք է համարում այցելություն կատարել: Ասում են` այսպիսի համեղ ջուր աշխարհում չկա: Կարծես աղբյուրի ակունքում հսկա շաքար է տեղադրված, և ջուրը այդ շաքարի մեջից է բխում. այնքա՜ն համեղ է ու այնքա՜ն անուշ:
Մանուկ հասակում մենք` երեխաներս, թեյ չէինք  խմում. իջնում էինք այս հրաշք ու կախարդական աղբյուրի ջրից էինք վայելում: Այնուհետև այստեղ լվացվել չէր կարելի: Կարծես սրբատեղի լիներ. խոնարհումի աղբյուր էր, ջրերի պաշտամունք:
Դուք դեռ «Աղջկա աղբյուրը» չեք տեսել. շա~տ եք կորցրել:
Մի աղջիկ է եղել, ասում են` հուրի-փերի: ԵՎ շատ երգեցիկ ձայն է ունեցել: Նստել է աղբյուրի մոտ, երգել, երգել է նաև աղբյուրը, բայց ավելի լավ է երգել: Աղջիկը տեսնելով, որ աղբյուրը ավելի լավ է երգում, երազել է աղբյուր դառնալ և դարձել է` կնքվելով «Աղջկա աղբյուր»: ՈՒ մինչև այսօր երգում է: Այնքա՜ն լավ է երգում, այնպիսի հոգեպարար երաժշտություն է բխում, որ մարդ ցանկանում է սուզվել այդ բաբախումների մեջ, խորանալ ջրերում ու դառնալ անապակ երաժշտություն և Աղջիկ դառնալ:
Իմիջիայլոց, վաղ գարնանը, երբ մեր գյուղի հովիվները հոտը սար են բարձրացրել, այդ կողմերում Աղջիկ են տեսել, որը երգելիս է եղել և հերարձակ է եղել: Պատմեցին, ես չհավատացի. երևի երազել են կամ աչքերին է երևացել. չէ՞ որ մենք բոլորս էլ մի անհաս Աղջիկ ենք երազել ու երազում: Չենք տեսնելու աչքով. այն եթերային ցնորք է, որ մեզ ուղեկցելու է մինչև Վերջ:
Մեր գյուղում մի լավ տղա կա , որը ոչ մի կերպ չի  համակերպվում այս աղբյուրի անվան հետ: Արդեն  քսանութ տարեկան է, բայց դեռ ընտանիք կազմելու մտադրություն չունի.
-Ա՛յ մարդ, տուն ես գնում` աղջիկ, չոլ ես գնում` Աղջիկ, ու՞ր գնաս, որ էս աղջիկներից պրծում լինի, չէ՜, չկա:
Բայց ասում են ` հաճախակի երկար ճանապարհ է կտրում ու գնում` ջուր խմելու Աղջկա աղբյուրից:
Հորթարած էինք եղբորս հետ: «Խորը աղբյուրի» մոտ էինք, ջուր խմեցինք և սկսեցինք խաղալ մի չքնաղ հորթուկի հետ, որը  ջուր խմելուց հետո կարծես ծիծաղում էր. ծաղիկ պնչերից ջուր էր կաթում: Ինչու՞ սա հիշեցի: Հա՜, այդ օրը` խաղի ժամանակ, մենք մի տարեց զույգի տեսանք, որ աղբյուրից աղբյուր էին գնում: Մանուկ ժամանակ ապրել են այստեղ, հետո մեկնել Բաքու ու ապրել այնտեղ: Ես հետո հասկացա, որ այդ բարի մարդիկ եկել էին` ոչ միայն իրենց պապակ սրտերը հովացնելու, այլև սեփական մանկությանը և աղբյուրներին հրաժեշտ տալու:
Տեսնես ինչպե՞ս դասավորվեց այն վարդ-պնչերով հորթուկի ճակատագիրը:

Հովիկ ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

Ավելացնել կարծիք

Ձեր էլփոստի հասցեն չի հրապարակվելու: Պահանջվող դաշտերը նշված են *